Change of mind, change of times

Op 12 maart jl. hield ik op verzoek van Labyrint, de studievereniging voor studenten psychologie aan de Universiteit Leiden, een lezing over mindfulness. Het thema van het congres was ‘Change of Mind’ en ik sprak om die reden over de paradox van de mindfulness. Die komt er op neer dat het bij mindfulness de bedoeling is om alle streven los te laten, terwijl degene die mindfulness beoefent dat wel degelijk doet om iets te bereiken. Een change of mind dus met behulp van mindfulness. Hetgeen ook een change of times laat zien. Want de introductie van technieken afkomstig uit het Boeddhisme binnen de geestelijke gezondheidszorg en het bedrijfsleven is nog maar van relatief recente datum.

Er waren tijdens het congres meer tekenen te bespeuren van een change of times. Dick Swaab, de hersenonderzoeker, bijvoorbeeld, sprak over seksuele differentiatie. Tegenwoordig mag je zeggen dat seksespecifiek gedrag, homoseksualiteit en transseksualiteit in zeer hoge mate biologisch bepaald zijn. Terwijl Swaab enkele decennia geleden nog doodsbedreigingen ontving in de vorm van slecht geformuleerde briefjes, zoals hij liet zien. Het waren de tijden waarin werd gedacht dat je van een meisje nog gewoon een jongetje kon maken met de juiste medische ingrepen en passend speelgoed. We wisten nog niet hoe diep ‘gender’ is verankerd in ons brein.

Maar het mooiste voorbeeld van een change of times vormde toch wel de lezing van Jacob Klompstra over ADHD. De ervaringsdeskundige Klompstra had samen met een ghostwriter, ADHD gaat immers vaak gepaard met dyslexie, een boek geschreven over ADHD, ‘Wat is die jongen druk’. Toen ik hem – inderdaad – druk en anekdotisch hoorde praten, dwaalden mijn gedachten af naar Freud. Hoe die in vroeger tijden zijn patiënten ten tonele voerde, ten overstaan van een volle collegezaal. Vandaag hield de patiënt zelf een PowerPoint presentatie. Waardoor inhoud en vorm volmaakt samenvielen.