\
Margôt van Stee
Arbeidspsycholoog/ Mindfulnesstrainer
/

Dankbaarheid

12/22/17

Wat maakt een mens gelukkig? Dankzij psychologisch onderzoek hebben we daar inmiddels vrij goed zicht op. Geld of anderssoortig bezit, meer dan je strikt gesproken nodig hebt, en macht en status, hoe diep het ook in ons verankerd zit om daarnaar te streven, doen het ‘m uiteindelijk niet. Het zal je niet verbazen. Iets betekenen voor andere mensen, tijd doorbrengen met je geliefden, met totale toewijding taken verrichten waar je hart naar uit gaat en bewust dankbaar zijn voor wat je hebt: dat wèl.

Ernst-Jan Pfauth, uitgever van De Correspondent, beschrijft in deze (Engelstalige) TEDx Talk hoe hij na een ervaring van podiumangst de smaak te pakken kreeg om aan zichzelf te werken. En hoe hij, toen hij zich ging verdiepen in de positieve psychologie, tot het besef kwam dat hij was meegesleurd door de druk van de prestatiemaatschappij, op een queeste waar vermoedelijk geen eind aan zou komen. Met bovendien een addertje onder het gras, namelijk wat Rob Sharples, meditatieleraar in Australië, the subtle aggression of self-improvement noemt. Want lekker aan jezelf werken betekent ook dat je jezelf kennelijk niet goed genoeg vindt.

Wij mensen zijn behept met wat Rick Hanson een negativity bias noemt: onze aandacht wordt sterker getrokken door iets wat fout is, wat ontbreekt of afwijkt, dan door wat in orde is (er is geen koe zo bont of wij zien het vlekje wel). Het is niet voor niets dat werknemers zo vaak klagen dat ze wel te horen krijgen wanneer ze iets niet goed doen, maar het stil blijft wanneer alles naar wens gaat. We zijn zowel in de buitenwereld als in onszelf voortdurend bezig om dingen te verbeteren. Soms slagen we daarin, soms ook niet, en maken we het alleen maar erger. Hoe dan ook kost het vaak moeite om voor een moment te stoppen met dat streven en even te ontspannen.

Mindfulnessmeditatie biedt bij uitstek de gelegenheid om dat wel te doen. Het beoefenen van dankbaarheid legt daar nog eens een schepje bovenop: het nodigt je uit om af en toe stil te staan bij wat je hebt en waar je blij mee mag zijn. En dat is niet alleen goed voor ons persoonlijke geluk, maar ook voor een wereld die in toenemende mate te lijden heeft onder overconsumptie. Zo kan ik zelf bijvoorbeeld enorm dankbaar zijn voor mijn goed functionerende toilet, zeker als ik weer eens iets gehoord of gelezen heb over de mensonterende situaties in vluchtelingenkampen. Wij hebben wat zij ontberen, maar ervaren dat meestal als normaal en merken het niet meer op.

Hoe cultiveer je dankbaarheid? Een bewezen effectieve oefening is om dagelijks drie dingen te bedenken – en bij voorkeur ook op te schrijven – waar je dankbaar voor bent. Een andere oefening is een brief schrijven aan iemand die veel voor je betekent, en die dan aan de geadresseerde voorlezen (zie bijvoorbeeld het Dankboek van Ernst-Jan Pfauth). En er zijn talloze begeleide meditaties die je hierbij kunnen helpen, zoals die van Tony Brady, een meditatieleraar uit Dublin met een heerlijk Iers accent die te vinden is via de app Insight Timer. Misschien nóg een mooi voornemen voor het nieuwe jaar.

Verlichting

12/22/17

In het februarinummer van Psychologie Magazine van dit jaar maakte Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie, onderscheid tussen vertikaal en horizontaal georiënteerde mensen. Vonk: “Alle mensen stellen zichzelf grofweg twee fundamentele vragen: wie is aardig, met wie wil ik me verbinden? En: wie is de baas, dus wie is sterker, slimmer, machtiger of prestigieuzer?” Beiden zijn van belang met het oog op de overleving en de voortplanting. Welke de boventoon voert en in welke mate, verschilt niet alleen van mens tot mens, ook verschillen culturen in wat ze benadrukken en bij mensen naar boven halen.

Als je meditatie en compassie beoefent, cultiveer je de neiging je verbonden te voelen, met anderen mensen, maar misschien ook met andere dieren, de natuur en zelfs met de aarde als geheel. En dat leidt tot positieve gevoelens. Tegelijkertijd word je je bewuster van je vertikale neigingen en de mate waarin die samenhangen met emoties als begeerte, angst en woede. Volgens Ronald Siegel, bij wie ik ooit een workshop volgde over wijsheid en compassie, is het achter je laten van die neiging tot ranking de allerlaatste stap op weg naar verlichting. Voor wie dat pad niet op hoeft, maar best wel wat verlichting kan gebruiken in deze donkere dagen: richt je blik eens wat vaker op de overeenkomsten.

Wat is een burnout (behalve dat wat de UBOS meet)?

09/21/17

Volgens een oude dooddoener is het IQ wat een IQ-test meet, en zo was ook burn-out lange tijd datgene wat de Utrechtse Burn-out Schaal mat. Deze test was ontwikkeld door burn-out expert en hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie Wilmar Schaufeli. Hij onderscheidde drie kenmerken, te weten: uitputting, cynisme en verminderde bekwaamheid.

Deze test heeft lange tijd dienstgedaan, ook voor mij, maar is inmiddels aan revisie toe. Samen met twee collega’s van de KU Leuven is Schaufeli daar momenteel mee bezig. De nieuwe test gaat de Burn-out Assessment Tool heten. Op basis van interviews met bedrijfsartsen, huisartsen, coaches en psychologen concluderen zij “dat algehele uitputting het kernsymptoom is, waaruit drie andere soorten symptomen voortkomen: cognitief controleverlies (bijvoorbeeld geheugen- en concentratieproblemen), emotioneel controleverlies (bijvoorbeeld huilbuien, woedeaanvallen) en mentale distantie (bijvoorbeeld weerstand tegen het werk, cynisme)”.

Overigens ontkent Schaufeli dat er, zoals wel wordt beweerd, sprake zou zijn van een burn-out epidemie. “Welnee … psychische vermoeidheid hoort gewoon bij onze moderne manier van werken. Veel mensen werken niet meer met hun handen. We werken samen met andere mensen, we moeten conflicten oplossen, we moeten onszelf in de hand houden omdat je met computers overal kunt werken. De belasting is nu psychisch. Bij lichamelijk werk hoort lichamelijke slijtage; het moderne werk vraagt mentaal kapitaal, dus dan raak je mentaal uitgeput”.

Gebaseerd op het artikel Uitgeput, cynisch & wanhopig in NRC Wetenschap 16/17 september 2017, p. 4-7.