Het zesde uur

Sinds ik zo’n vijfentwintig jaar geleden een hernia had, heb ik mij aangewend om ’s middags even te gaan liggen. Natuurlijk is dat niet altijd mogelijk, maar meestal valt het wel te organiseren. Als het lukt voel ik mij daarna als herboren. En nu ik net Covid heb gehad merk ik ook weer hoe goed het me doet om, naast het doen van herstellende yogahoudingen (met dank aan mijn yogaleraar), af en toe even te gaan liggen.

Annemarieke Fleming, werkzaam als gezondheidszorgpsycholoog bij revalidatiekliniek Reade in Amsterdam, is een groot pleitbezorger van liggend rusten. Daarover schreef ze al eerder in het boek Pijn & het brein dat ze in 2016 samen met Joke Vollebregt publiceerde en dat een standaardwerk is geworden over chronische pijn. Daar is vorig jaar Je vermoeidheid te lijf: na Covid en kanker en bij chronische aandoeningen bij gekomen, wat vermoedelijk net zo’n standaardwerk zal gaan worden.

Fleming is zelf bekend met chronische vermoeidheid na een Covid-infectie. Haar persoonlijke ervaringen hiermee heeft ze door haar boek heen gevlochten. Het is verder gebaseerd op haar ruime werkervaring als psycholoog aangevuld met een heel scala aan wetenschappelijke onderzoeken. Fleming behandelt al jaren patiënten met de methodiek Opbouw van Reserves (OR). Liggend rusten vormt hiervan een belangrijk bestanddeel. Volgens Fleming is het dè manier om chronische vermoeidheid (en ook pijn) te doorbreken, vanzelfsprekend voor zover dat mogelijk is binnen de grenzen die het lichaam stelt.

In Je vermoeidheid te lijf legt ze haarfijn uit hoe die methode werkt. ‘Detectivewerk’, zoals Fleming het noemt, vormt daarvan de eerste fase. Welke factoren houden de klachten onbewust en ongewild in stand en hoe kan de ontstane vicieuze cirkel worden doorbroken? Inzicht hierin is essentieel, omdat het de patiënt motiveert om opgebouwde gewoonten te veranderen. En we weten allemaal hoe lastig dat is. Fleming biedt met haar boek mensen die vaak langdurig en wanhopig worstelen met vermoeidheidsklachten (en veelal tevens pijnklachten, aangezien die vaak samengaan) praktische handvatten en een nieuw perspectief.

Daarnaast toont Fleming overtuigend aan dat dagelijks vijftien tot 20 minuten liggend rusten eigenlijk goed zou zijn voor ons allemaal (let op, niet langer, want vanaf een half uur bestaat de kans dat de nachtrust wordt verstoord). Misschien heb jij ook last van een energiedip rond een uur of twee in de middag? Niet zo gek, bij veel mensen neemt dan namelijk de melatonineproductie en daarmee de slaperigheid toe, daalt de lichaamstemperatuur en nemen de cognitieve vermogens tijdelijk af.

We noemen dit wel de after lunch dip, hoewel een gevulde maag hier minder debet aan is dan onze biologische klok. Een stevige kop koffie is vaak het antwoord, terwijl het veel gezonder zou zijn om eraan toe te geven en indien mogelijk even te gaan liggen. En nu denk je wellicht: oh, lekker even op m’n telefoon kijken of een boek lezen. Maar dat is nou net niet de bedoeling. De gedachte is niets doen, gewoon liggen, eventueel een dutje doen. Mocht dat echt een brug te ver zijn voor je, verslaafd als we nu eenmaal vaak zijn aan prikkels, dan kun je eventueel ook naar rustige muziek luisteren of een begeleide meditatie doen.

Laat onderzoek nou uitwijzen dat dit precies is wat mensen massaal gingen doen tijdens de pandemie. Een kleine siësta dus, oftewel een sexta hora, zoals de Romeinen het noemden: een dutje in het zesde uur van de dag, gerekend vanaf het wakker worden. Een goede gewoonte die ook nog eens de nachtrust ten goede komt, zoals ik zelf proefondervindelijk heb kunnen vaststellen.