Mindfulness en Compassie in tijden van Corona

Bij de beoefening van mindfulness stel je jezelf de vraag: wat ervaar ik nu, op dit moment? Bij de beoefening van zelfcompassie voeg je daaraan toe: en wat heb ik nu nodig?

Sinds de komst van het virus Covid-19, nog maar een paar weken geleden, ziet het leven er ineens totaal anders uit. Corona domineert het nieuws, sociale bijeenkomsten en culturele activiteiten zijn afgelast, restaurants en café’s zijn gesloten, artsen, verpleegkundigen en politici draaien overuren, wie kan werkt thuis en buiten de deur houden we afstand van elkaar. De meesten van ons zijn gelukkig (nog) niet ziek (geweest), maar er zijn ook mensen overleden aan het virus.

Het vraagt allemaal aardig wat van ons aanpassingsvermogen, zij het van de één wat meer dan van de ander, afhankelijk van wie je bent en de situatie waar je je in bevindt. De één is van nature wat nuchterder en is blij eindelijk wat meer tijd te hebben voor de kinderen of voor de eigen ‘King Lear’ (wie las de afgelopen dagen niet dat Shakespeare deze tragedie schreef toen de pest door Europa waarde?). De ander heeft veel last van angst. Bijna allemaal voelen we ons momenteel kwetsbaarder. Velen van ons maken zich zorgen, om hun gezondheid of hun financieel-economische situatie, voelen zich eenzaam omdat ze bijna niemand zien of zijn gefrustreerd of verdrietig vanwege het niet doorgaan van activiteiten waar ze veel tijd en energie in hebben gestoken (denk aan musici, zangers en theatermakers).

Wat heb jij nodig op dit moment? Een extra voorraadje pasta en bonen wellicht voor het geval je een poosje de deur niet uit kunt. Goede, betrouwbare informatie van deskundigen. Sociaal contact, op gepaste fysieke afstand of online. En rust en bezinning zodat je zo goed mogelijk kunt omgaan met al die veranderingen. Intense emoties kunnen je maar al te gemakkelijk tot speelbal maken. Overidentificatie, het samenvallen met je emoties waardoor het lijkt of er niets anders meer in het leven is, ligt op de loer. Wat kan de beoefening van mindfulness en zelfcompassie op dit moment voor je betekenen en op welke manier?

• Probeer je bewust te zijn van waar je aandacht naar uit gaat. Ben je met je aandacht bij de zachte vacht van de kat onder je handen of bij de bloesem in de bomen? Of lig je in je fantasie al op de IC? Een mens laat zich gemakkelijk meesleuren door een rijke verbeelding, zonder zich te realiseren dat die bestaat uit fantasieën, die ondertussen wel in hoge mate emoties en gedrag bepalen.
• Doe af en toe een stapje terug en plaats de dingen in een wat ruimer perspectief. Hierdoor kun je verstandiger keuzes maken. Doet het je bijvoorbeeld goed om voortdurend het nieuws te volgen? Of brengt het je uit balans en is het beter om jezelf een beetje op rantsoen te zetten? Soms kun je, als de emoties toeslaan, beter eindelijk eens je foto’s gaan archiveren, je oefeningen van de fysio doen, naar muziek luisteren of een brief schrijven aan je oude tante.
• Angst wordt aangewakkerd door onheilsfantasieën. Door de aandacht van het denken naar het lichaam te verplaatsen houd je even op met olie op het vuur gooien en kalmeer je het stresssysteem. Hoe kalmer het lijf, hoe koeler het hoofd en hoe wijzer de keuzes die je maakt.
• Erken datgene wat je ervaart in plaats van het te veroordelen. Het kan zijn dat je banger bent dan je zou willen of redelijkerwijs nodig acht. Vaak schamen we ons voor onze angst en proberen we die te verbergen. Maar angst is menselijk. Benoem je emoties voor jezelf, op vriendelijke, erkennende toon: Ja, dit is angst. Of: Dit is verdriet. Het erkennend labelen van je emoties vermindert de activiteit in de amygdala en dat kalmeert. Belangrijk is daarbij wel om de emotie ook wèrkelijk te erkennen in plaats van deze eigenlijk uit de weg te willen ruimen. Dit gaat de meeste mensen niet gemakkelijk af, dus dat vraagt om blijvende beoefening!
• Aanraking is behulpzaam en hoeft gelukkig niet persé van een ander te komen. Want zoals onderzoek naar zelfcompassie uitwijst, werkt de manier waarop we baby’s en kleine kinderen troosten ook voor volwassenen: warmte, aanraking en het op vriendelijke toon uitgespreken van geruststellende woorden. Dus als je het even moeilijk hebt, leg dan een hand op je hart of op de plek waar spanning in je lichaam zit. Ook hier weer: niet om dat gevoel weg te werken, maar om het juist ruimte te geven. The Mindful Middleway: toelaten zonder er helemaal in op te gaan.
• Wat kun je tegen jezelf zeggen dat tegemoetkomt aan jouw specifieke behoefte van dit moment? Dat kan iets erkennends zijn als: Het is okay om bang te zijn, je bent niet de enige, veel mensen zijn bang op dit moment. Of: Je doet wat je kunt, op de rest heb je geen invloed, dat kun je dus loslaten. Maar het kan ook een wens zijn: Moeilijkheden horen bij het leven, moge ik de kracht hebben om hier verstandig en vindingrijk mee om te gaan. Moge ik me veilig voelen. Of: Moge ik me geborgen voelen.
• Door op momenten van angst een compassionele brief aan jezelf te schrijven. Wat zou je nu het allerliefste willen horen, bijvoorbeeld van iemand die heel veel van je houdt en je het allerbeste toewenst? Kun je dat aan jezelf schrijven? Elizabeth Gilbert, de auteur van Eten, bidden, beminnen en zelfverklaard expert in angst, zweert hierbij.
• Door dankbaarheid te beoefenen. Misschien ben je dankbaar voor al die technische mogelijkheden die ervoor zorgen dat je in deze tijd van social distancing toch in contact kunt blijven, dat je buiten de lente kunt opzoeken, dat je partner en/of kinderen in je leven zijn, voor het feit dat je een dak boven je hoofd hebt waaronder je kúnt schuilen, met stromend water, verwarming en eten in de koelkast, en natuurlijk, last but not least, voldoende toiletpapier ;).

Tenslotte: op welke concrete en praktische wijze kun je op dit moment vriendelijkheid en compassie beoefenen? Velen van ons beseffen eens te meer hoezeer we met elkaar verbonden zijn en elkaar nodig hebben. Hoe zwaar deze situatie ook is, het kan tegelijkertijd het beste in een mens naar boven halen: creativiteit, medemenselijkheid, tot dan toe onaangeboorde bronnen. Wat zou jouw bijdrage kunnen zijn?